زایمان سزارین + مراحل و نکاتی که باید بدانید
توسط: دکتر عاطفه نظری
بیرون کشیدن نوزاد از طریق برش شکم و رحم، زایمان سزارین نام دارد. زایمان سزارین (C-Section) یکی از روشهای رایج تولد نوزاد است در این عمل پزشک نوزاد را قبل از ورود به کانال واژن از درون رحم بیرون میآورد.
سزارین اغلب وقتی انجام میشود که در زایمان طبیعی برای مادر و نوزاد خطری وجود داشته باشد. برخلاف زایمان طبیعی، سزارین نیاز به بستری، مراقبتهای ویژه پس از عمل و دوران نقاهت طولانیتری دارد.
برای اکثر زنان در سزارین برش افقی روی شکم زده میشود. گاهی اوقات جراح برش عمودی میزند.
در صورتی که فرد قبلا سابقه جراحی گسترده یا فیبروم رحم داشته باشد و یا موقعیت اورژانسی اتفاق بیفتد زایمان به صورت سزارین انجام خواهد شد.
برخی زنان حین انجام سزارین از پزشک میخواهند عمل توبکتومی (پیشگیری دائم از بارداری) هم انجام دهد.
ℹ️ اگر برای زایمان طبیعی برنامه ریزی کرده بودید، باز هم باید اصول اولیه زایمان سزارین را بدانید تا در صورت بروز هر مشکلی، راحت و بدون دغدغه عمل سزارین انجام دهید.
چه زمانی زایمان سزارین نیاز میشود
اگر از قبل سابقه زایمان سزارین داشته باشید برای زایمانهای بعدی هم باید سزارین انجام دهید. گاهی اوقات برخی زنان حین زایمان طبیعی به سزارین احتیاج پیدا میکنند.
شایعترین علت زایمان سزارین، وجود دیسترس جنینی و زایمانهای ناموفق به شکل واژینال است.
دیسترس جنینی یعنی ضربان قلب کودک غیر طبیعی تشخیص داده شده است و سلامت جنین در خطر است.
گاهی اوقات حین زایمان طبیعی انقباضات اتفاقات نمیافتد، دهانه رحم به قدر کافی باز نشده و کودک نمیتواند از کانال واژن متولد شود.
دلایل انجام زایمان سزارین
✅ زایمان از طریق سزارین سریعترین راه برای حذف استرس زایمان و بررسی سلامت جنین به حساب میآید. البته این راهکار تولد نوزاد بایستی توسط پزشک متخصص مورد تایید باشد.
دلایلی وجود دارند که طبق آنها انجام سزارین توصیه میشود:
- دلایل خطرزا برای مادران
- دلایل خطرزا برای جنین
دلایل خطرزا برای مادران
- انقباض لگن
- تومور در لگن که مسیر را مسدود میکند
- شکستگی لگن
- سابقه قبلی جراحی واژن یا پرینه مثل جراحی بی اختیاری ادرار، فیستول میزراه، ترمیم پارگی پرینه
- کارسینومای مهاجم دهانه رحم
- سابقه سزارین قبلی یا هرگونه اسکار رحم
- فشار خون بالای شدید برای مادر در بارداری
- هموراژی قبل از زایمان، نوعی جفت سر راهی، جدا شدگی جفت
- آنوریسم مغزی، بد شکلی های وریدی
- عدم موفقیت در القای زایمان
- اچ.آی.وی مادر با بار ویروسی بیش از 1000 کپی در هر mm2
- تبخال تناسلی مادر و سایر عفونتهای آمیزشی
دلایل خطرزا برای جنین
- دیسترس جنینی
- ماکروزومی بیش از 5000 گرم در مادران غیر دیابتی
- نوزاد به حالت معمول (سر پایین، چانه به سینه چسبیده) نباشد
- در بارداری دوقلو، قل اول سرش پایین نباشد (یعنی به شکل غیرطبیعی قرار گرفته باشد)
- ناهنجاری یا نقص مادرزادی که باعث سخت شدن زایمان طبیعی میشود (آنومالی جنین با دشزایی)
- الگوی غیر طبیعی ضربان قلب جنین
- پرولاپس یا افتادگی بند ناف
انواع زایمان سزارین
در زایمان سزارین، بسته به شرایط مادر و جنین، روشهای مختلفی برای انجام برش جراحی وجود دارد:
- سزارین انتخابی : این نوع سزارین از قبل برنامهریزی شده و معمولاً در هفته ۳۹ بارداری انجام میشود.
- سزارین اورژانسی : این نوع سزارین بهصورت فوری و در شرایط اضطراری انجام میشود.
سزارین طبق برش شکمی به شکلهای زیر دسته بندی میشود:
- برش عرضی تحتانی (جوئل – کوهن / Joel-Cohen Incision)
- برش فنناشتایل (Pfannenstiel Incision)
- برش خط وسط زیر ناف (Vertical Midline Incision)
1. برش عرضی تحتانی (جوئل – کوهن)
این برش کمی بالاتر از برش فنناشتایل و بهصورت افقی زده میشود، کمتر تهاجمی است و به عضلات آسیب کمتری میزند.
✅ در سالهای اخیر بهطور گسترده مورد استفاده قرار میگیرد.
مزایای برش بخش پایین رحم
- کاهش خونریز
- درد کمتر بعد از عمل
- بهبودی سریعتر و احتمال پارگی کمتر
معایب برش بخش پایین رحم
- افزایش خطر عفونت و چسبندگی
- افزایش احتمال خونریزی در صورت وسعت زحم
2- برش فنناشتایل یا کلاسیک (Pfannenstiel Incision)
این همان برشی است که بیشتر مردم با آن آشنا هستند. برشی عمیق در بخش بالایی رحم و بهصورت افقی و در پایین شکم، نزدیک به خط موی شرمگاهی زده میشود. ظاهر زیبایی دارد (اصطلاحاً “برش بیکینی”) و جای بخیه کمتر دیده میشود.
✅ یکی از رایجترین روشهای برش در سزارینهای انتخابی است.
در موارد زیر از این روش استفاده میشود:
- سرطان دهانه رحم
- سابقه قبلی ترمیم فیستول رحم یا واژن با موفقیت
- هیسترکتومی سزارین
- اگر سزارین بعد از مرگ نوزاد انجام شده باشد.
- پرزنتاسیون وضعیت عرضی (جنین به حالت ضربدری در رحم)
- بد شکلی های جنینی (تومور ساکروکوکسیژیال یا هیدروسفالی شدید)
- دیسترس جنینی شدید
معایب برش کلاسیک رحم
- خونریزی زیاد
- افزایش خطر پاره شدگی رحم
3- برش خط وسط زیر ناف (Vertical Midline Incision)
برشی است که بهصورت عمودی از زیر ناف تا بالای ناحیه شرمگاهی زده میشود و در موارد اورژانسی یا شرایط خاص پزشکی استفاده میشود که نیاز به دسترسی سریعتر و وسیعتر به رحم باشد.
در این روش جای زخم آن بیشتر دیده میشود و دوران نقاهت ممکن است کمی سختتر باشد.
جدول خلاصه ای از روشهای برش زایمان سزارین
| نوع برش | شکل برش | ویژگیها |
|---|---|---|
| برش عرضی تحتانی | افقی، کمی بالاتر از فنناشتایل | خونریزی کمتر، بهبود سریعتر |
| فنناشتایل | افقی، در خط موی شرمگاهی | زیبایی ظاهری، بسیار رایج |
| خط وسط عمودی | عمودی، از زیر ناف تا پایین | برای موارد اورژانسی یا نیاز به دسترسی وسیع |
زایمان سزارین چگونه انجام میشود؟
1. آمادگی برای انجام سزارین
اگر برای سزارین برنامه ریزی کردهاید، شب قبل از عمل باید خود را با صابون ضدعفونی کننده بشویید.
بهتر است 24 ساعت قبل از عمل ناحیه عانه را اصلاح نکنید. در صورت نیاز، پرستاران برای رفع موی زائد آن ناحیه اقدام میکنند.
با رسیدن به بیمارستان گان پزشکی (لباسهای آبی پزشکی) میپوشید و بعد از بی حسی اسپاینال یا اپیدورال، دردی حین عمل حس نخواهید کرد و هوشیار هستید.
در کل بی حسی موضعی بدن را از کمر به پایین بی حس میکند و پردهای بین صورت و شکم فرد کشیده میشود.
2. برشها
بعد از بی حسی، جراح برشی روی شکم و بعد به روی رحم میزند. عضلات شکمی بریده نمیشوند بلکه جراح به آرامی آنها را باز میکند تا به رحم برسد.
3. زایمان نوزاد
سومین مرحله، بیرون کشیدن نوزاد از ناحیه لگن و بیرون آوردن آن از طریق شکم است. ممکن است در این لحظه قدری احساس فشار کنید. اگر درد داشتید به پزشک اطلاع دهید.
به محض قرارگیری سر نوزاد در مسیر صحیح، پزشک ناحیه بالای رحم را کنار میکشد تا سر و شانههای نوزاد به آرامی خارج شوند.
سپس مایعات موجود در بینی و دهان نوزاد ساکشن میشوند. در زایمان طبیعی این مایعات با فشار حاصل از زایمان خود به خود خارج خواهند شد.
پزشک بند ناف را می بُرد و گره میزند. در این لحظه میتوانید کودک خود را ببینید و بعد کودک تمیز خواهد شد و متخصص نوزادان را بررسی و معاینه میکند.
بیشتر بخوانید : متخصص زنان و زایمان در غرب تهران
4. بیرون کشیدن جفت و بخیه شکم
بعد از به دنیا آمدن نوزاد، جفت از رحم خارج میشود.
در زایمان طبیعی این کار معمولا 20 تا 30 دقیقه بعد از زایمان انجام میشود اما در سزارین بلافاصله بعد از بیرون آوردن نوزاد جفت هم بیرون کشیده خواهد شد.
سپس رحم با بخیه جذبی و شکم با بخیه معمولی جراحی بسته میشود. مادر باید چند روز بعد برای کشیدن بخیه به پزشک مراجعه کند.
هزینه زایمان سزارین در تهران
بیمارستانهای دولتی
- با بیمه تأمین اجتماعی: در صورتی که سزارین به دلایل پزشکی و با تأیید پزشک صورت گیرد، هزینهها عمدتاً توسط بیمه پوشش داده میشود و مادر هزینهای پرداخت نمیکند.
- بدون بیمه یا سزارین انتخابی: هزینهها ممکن است بین 5 تا 10 میلیون تومان متغیر باشد.
بیمارستانهای خصوصی
- بدون بیمه یا سزارین انتخابی: هزینهها بین 15 تا 30 میلیون تومان یا بیشتر متغیر است.
- با بیمه تکمیلی: بسته به پوشش بیمه، ممکن است بخشی از هزینهها پرداخت شود.
⚠️ هزینهها بسته به نوع اتاق (خصوصی یا عمومی)، مدت بستری و خدمات اضافی مانند مراقبتهای ویژه نوزاد متفاوت است.
مقایسه زایمان طبیعی با سزارین
| ویژگیها | زایمان طبیعی | زایمان سزارین |
|---|---|---|
| مدت بستری | کمتر | بیشتر |
| دوران نقاهت | سریعتر | طولانیتر |
| خطر جراحی | ندارد | دارد |
| کنترل درد | کمتر | بیشتر قابل کنترل |
| امکان زایمان بعدی | معمولاً آسان | ممکن است نیاز به سزارین مجدد داشته باشد |
بیشتر بخوانید : سزارین یا زایمان طبیعی؟ کدام یک مناسب تر است؟
چند نکته مهم درباره زایمان سزارین
مدت زمان اقامت در بیمارستان برای سزارین 3 یا 4 شب خواهد بود در حالی که این زمان برای طبیعی حدود 2 تا 3 روز است. در بعضی موارد، پزشک مدت زمان اقامت را بیشتر در نظر میگیرد که کاملا بستگی به وضعیت نقاهت و وضعیت بدن فرد دارد.
معمولا کودکانی که از طریق سزارین به دنیا میآیند، سری خوش فرمتر و گردتر دارند. همچنین استخوان جمجمه آنها توسط استخوان لگن مادر فشرده نمیشود.
- تغذیه سالم و مصرف مکملهای تجویز شده را جدی بگیرید.
- تمرینات تنفسی و یوگای بارداری میتوانند در بازیابی بهتر پس از زایمان مؤثر باشند.
- بررسی شرایط رحم، زخمهای قبلی، موقعیت جفت و وضعیت جنین در تصمیمگیری برای نوع زایمان بسیار مهم است.
- برای بارداری بعدی، در مورد احتمال زایمان طبیعی پس از سزارین (VBAC) با پزشک مشورت کنید.
درکل مادر شدن تجربه زیبایی است. زایمان از هر نوعی که باشد، ایمنی و سلامت مادر و کودک در درجه اولِ اهمیت قرار دارد. 💌
بیشتر بخوانید : مراقبت های بعد از زایمان سزارین
سوالات متداول
بله، در بسیاری از موارد، زایمان طبیعی بعد از سزارین امکانپذیر است، به شرطی که شرایط رحم و سابقه جراحی اجازه دهد.
معمولاً 2 تا 3 بار، اما به وضعیت بدنی مادر و شرایط رحم بستگی دارد.
در روزهای ابتدایی ممکن است تاخیر جزئی در شروع شیردهی ایجاد شود، اما با حمایت و آموزش مناسب، شیردهی موفق ممکن است.
حداقل 2 هفته زمان نیاز است برای بازگشت به فعالیتهای سبک. فعالیتهای سنگین باید حداقل 6 هفته به تأخیر بیفتد.
بیشتر پزشکان توصیه میکنند حدود 12 تا 24 ساعت پس از سزارین، مادر با کمک پرستار یا همراه آهسته از تخت بلند شود و چند قدم راه برود. این کار به پیشگیری از لخته شدن خون، کاهش درد و تسریع بهبودی کمک میکند.
در بیشتر بیمارستانهای دولتی، اگر سزارین به دلایل پزشکی انجام شود و مادر تحت پوشش بیمه تأمین اجتماعی یا خدمات درمانی باشد، معمولاً هزینهای پرداخت نمیکند یا هزینه بسیار جزئی خواهد بود. اما اگر سزارین انتخابی و بدون دلایل پزشکی ضروری باشد، ممکن است هزینه کامل آن از سوی بیمار دریافت شود.
زایمان سزارین روشی نجاتبخش برای مادران و نوزادان در شرایط خاص است، اما باید با دقت، آگاهی و زیر نظر پزشک انتخاب شود. درک کامل مراحل سزارین، مزایا، معایب و مراقبتهای پس از آن، به مادران کمک میکند تا با آرامش و آمادگی کامل به استقبال تولد فرزندشان بروند.
سعی کنید در دوران بارداری از نظر فیزیکی فعال باقی بمانید تا شانس زایمان طبیعی افزایش یابد. اما اگر به هر دلیلی مجبور به سزارین شدید اصلاً جای نگرانی ندارد.
👈 شما میتوانید هم اکنون برای دریافت مشاوره و انجام زایمان طبیعی و یا سزارین با کلینیک دکتر عاطفه نظری از بهترین متخصصین زنان و زایمان در تهران تماس بگیرید.
شما می توانید اولین دیدگاه این مطلب را از طریق فرم بالا ارسال کنید.